Ավետիք Իսահակյան  

ԵՂՆԻԿԸ  

«Մի անգամ իմ բարեկամ մի որսորդ մեր հանդի անտառուտ սարերից մի եղնիկ նվեր բերեց երեխաներիս համար»: 

Այսպես սկսեց ընկերս աշնանային մի երեկո, երբ նստած միասին նրա պատշգամբում, հիացած նայում էինք հեքիաթական վերջալույսով վարվռուն սարերին, որոնց վրա մակաղած հոտերի նման մեղմորեն հանգչում էին ոսկեգեղմ անտառները: 

«Այդ մի մատաղ ու խարտյաշ եղնիկ էր̀  խորունկ, սև ու ջինջ աչքերով, որ ծածկվում էին երկայն, նուրբ թարթիչների տակ: 

Կամաց-կամաց մեր վրա սովորեց նա. էլ չէր փա□չում, չէր վախենում մեզնից. մանավանդ շա՜տ մտերմացել էր երեխաներիս հետ. նրանց հետ միասին վազվզում էր պարտեզում, նրանց հետ ճաշում էր, նրանց հետ քնում: 

Մի բան ինձ շատ էր զարմացնում: Եղնիկը թեև այնպես ընտելացել էր մեզ, սովորել էր մեր տանն ու դռանը, բայց մեկ-մեկ մեզնից թաքուն բարձրանում էր այս պատշգամբը և ուշագրավ, լռիկ նայում էր հեռու` անտառներով փաթաթված սարերին. ականջները լարած խորասույզ լսում էր անտառների խուլ ու անդուլ շառաչը, որ երբեմն ուժեղանում էր, երբեմն բարականում` նայելով հովերի թափին: Նայում էր նա այնպե՜ս անթարթ և այնպե՜ս ինքնամոռաց, որ երբ պատահում էր բարձրանում էի պատշգամբը, ինձ բավական միջոց չէր նկատում և եր□ հանկարծ ուշքի էր գալիս, նետի պես ծլկվում էր մոտիցս… Արդյոք գիտե՞ր նա, որ ինքը ղողանջուն անտառների ազատ երեխան է եղել, որ մայրը այնտեղ է կաթ տվել իրեն, որ այնտեղ է իր հայրը եղջյուրները խփել կաղնիներին: Արդյոք, գիտե՞ր, որ այդ խուլ շառաչը անուշ-անուշ օրորել է իրեն առաջին անգամ, և ո՞վ գիտե, գուցե, երազներ է բերել իրեն, սիրուն երազներ… Խե՜ղճ եղնիկ… Կարոտ` իր սիրած գուրգուրող անտառներից և զանգակ աղբյուրներից, իր խարտյաշ մորից և շնկշնկան հովերի հետ վազող ընկերներից` հիմա տանջվում, տառապում է մեզ մոտ, մտածում էի ես: Եվ այնպես սրտանց ցավակցում էի նրան… Չէ՞ որ նա էլ մեզ պես մտածող և զգայուն հոգի ունի: 

Ես շատ էի հարգում նրան, խնդրեմ չծիծաղես վրաս, այո՛, այնքան, որ երբ նա բարձրանում էր պատշ□ամբը, հեռացնում էի երեխաներիս, և թողնում էինք նրան մենակ իր ապրումների հետ… 

Երբ գրկում էի նրան, այդ նազելի էակին, և նայում էի լեռնային աղբյուրների նման վճիտ աչուկների մեջ` տեսնում էի այնտեղ մի թախծալի, երազուն կարոտ… 

Մի գիշեր, մի քամի գիշեր էր, սարերից անսանձ փչում էր քամին, դուռն ու պատուհանները ծեծում ու ծեծկում: Պարզ լսվում էր, որ այնտեղ, անտառում, դարավոր կաղնիներն ու վայրի ընկուզենիները ճակատում էին հողմի դեմ` աղմկում և գոռում: Եվ քամին բերում էր անընդհատ անտառի այդ լիակուրծք խշշոցն ու մռունչը, ու թվում էր թե` հենց մեր դռան առջև է աղմկահույզ, հողմածեծ անտառը: Երեխաներս վախից կուչ էին եկել. մինչդեռ եղնիկը դողում էր մի խենթ սարսուռով: Աչքերը կայծակին էին տալիս: Անթարթ, ամբողջովին լսելիք դառած` ականջ էր դնում նա անտառի հուժկու շառաչին, որ խոսում էր նրա հետ մայրենի լեզվով: 

Անտառը կանչում է նրան, ընկերների ազատ վազքն է տեսնում նա մթին թավուտների մացառուտ ժայռերն ի վեր,- մտածում էի ես: 

Մի փոքր հետո ավելի սաստկացավ քամին` փոթորիկ դառնալու չափ. մեկ էլ աղմուկով բացվեցին լուսամուտի փեղկերը, և մի ուժգին շառաչ միանգամից ներս խուժեց: Եղնիկը հանկարծակի մի ոստումով ցատկեց լուսամուտի գոգը` աչքերը սուզելով շառաչուն խավարի մեջ: Ես իսկույն վրա վազեցի բռնելու նրան, սակայն նա մի ակնթար□ի մեջ թռավ լուսամուտից պարտեզը և ծածկվեց խավարների մեջ… 

Դե՛հ, հիմա՛ գնա ու գտիր նրան իր հայրենի անծայր անտառներում…»:  

1.      Տեքստի չորս բառերում տառի փոխարեն վանդակ է դրված, դու՛րս գրիր այդ բառերը՝ լրացնելով բաց թողած տառերը: 

փախչում

Երբ 

ակնթարթ

պատշգամբ

2.      Տեքստից դու՛րս գրիր տրված բառերի հոմանիշները.  

ա/զուլալ     ա. (ժողվրդ.) վճիտ, պարզ, հստակ, պայծառ, մաքուր, ականակիտ, զուտ: 

բ/լուռ          ա. մ. Անձայն, անխոս, անմռունչ, անաղմուկ, անշշուկ, անշշունջ, անբարբառ, լռակյաց, լռելյայն, լռիկ, լռին, սուսուփուս, մունջ, կախագլուխ, լուռ ու մունջ, լուռ ու մուռ, լռիկ-մնջիկ, սուսիկ-փուսիկ, (բրբ.) կրկոլփ, կուկափ, հաշ, մռունջ: 

գ/ակնդետ   1. Անհամբեր: 2. Ակնապիշ: 

դ/ընտանի ա.է. Ընտել, սովոր, ձեռնասուն, (հնց.) ընդակից, ձեռական: 2. Սովորական: 3. Ընտանեկան, տնական, առտնին, տանու (բրբ.): 4. Մտերմական, բարեկամական: 5. Ազգական, ազգակից, արյունակից, արյունամերձ, ընտանեկից, մերձավոր, հարազատ, տնեցի, (Ուց.) մոտասեր, միատուն, տնակից, հանկավոր: 

3.      Դարձվածքները և համապատասխան բացատրությունները գրի՛ր իրար դիմաց.  

ա/ լույս աշխարհ գալ  ծնվել

բ/խելքը գլխին            խելացի 

գ/կողը հաստ              Համառ, կամակոր, իր ասածի: 

դ/ճաշը եփել                պատրաստել 

ա/մեկին պաժել, լավ ծեծել – նեղացնել 

բ/համառ, ինքնասածի, կամակոր – Ամեն ինչ իր ցանկությամբ լինելուն ձգտող, համառ, իրասածի (մարդ): 

գ/դատող, բանիմաց, խելացի – մարդ որը խելացի է 

դ/ծնվել,հայտնվել – ծնվել 

4.      Տեքսից դու՛րս գրիր չորս բարդ բառ:  

ակնթարթ

Ինքնամոռաց 

աղմկահույց 

անտառուտ  

5.      Տրված օտար բառերը փոխարինի՛ր հայերեն համարժեքներով.  

ա/զակազ պատվել 

 բ/մալինա Ազնվամորի 

գ/կենգուրու ագեվազ

դ/ստարտ սկիզբ

6.      Տեքստից դու՛րս գրիր եզակի թվով գործածված չորս բառ: 

եղնիկ 
 
բարեկամ

 
անտառ  
 
քամի 

7.      Տրված բառերից յուրաքանչյուրի դիմաց նշված է, թե այն ինչ խոսքի մաս է: Ո՞ր տարբերակում է սխալ նշված. 

ա/որսորդ – գոյական 

բ/եղնիկ – գոյական 

գ/առաջին –ածական 

դ/ազատ –ածական  

8.      Տեքստից դու՛րս գրիր մեկական հարցական և բացականչական նախադասություն: 

Չէ՞ որ նա էլ մեզ պես մտածող և զգայուն հոգի ունի: Հարցական 

Արդյոք գիտե՞ր նա, որ ինքը ղողանջուն անտառների ազատ երեխան է եղել, որ մայրը այնտեղ է կաթ տվել իրենզ։ Հարցական 

Դե՛հ, հիմա՛ գնա ու գտիր նրան իր հայրենի անծայր անտառներում…»: Բացականչական 

Նայում էր նա այնպե՜ս անթարթ և այնպե՜ս ինքնամոռաց։ 

9.      Գրի՛ր մեկ պարզ ընդարձակ նախադասություն, որի մեջ ստորակետ լինի: 

Ես, Նարեկն և Աշոտը սովորում էնք նույն դասարանում

10.  Ինչպիսի՞ն էր եղնիկը: Նկարագրի՛ր  եղնիկին ̀ օգտագործելով տեքստի բառերը: 

Եղնիկը խարտյաշ էր, խորունկ, սև, ջինջ աչքերով, երկայն թարթիչներով էր։

11.  Ի՞նչն էր զարմացնում հեղինակին.  

ա/ Եղնիկը շատ գեղեցիկ էր ̀  խորունկ, սև ու ջինջ աչքերով:  

բ/Մտերմացել էր երեխաների հետ, նրանց հետ ճաշում էր, նրանց հետ քնում: 

գ/Եղնիկը հանկարծակի մի ոստյունով ցատկեց լուսամուտի գոգը՝ աչքերը սուզելով շառաչյուն խավարի մեջ:  

դ/ Եղնիկը թեև ընտելացել էր ընտանիքին ու տանը,բայց մեկ-մեկ թաքուն բարձրանում էր պաշգամբ և լռիկ նայում անտառներով փաթաթված սարերին:  

12.  Ինչի՞ն կարող էր կարոտել եղնիկը:  

Իր տունը, ընտանիքը։

13.  Ինչո՞ւ է հեղինակը հարգում եղնիկին:  

Եղնիկը իր տանը և իր ընտանիքին կարոտում էր։ 

14.  Նկարագրի՛ր անտառը հողմի ժամանակ: 

Մի գիշեր, մի քամի գիշեր էր, սարերից անսանձ փչում էր քամին, դուռն ու պատուհանները ծեծում ու ծեծկում: Պարզ լսվում էր, որ այնտեղ, անտառում, դարավոր կաղնիներն ու վայրի ընկուզենիները ճակատում էին հողմի դեմ` աղմկում և գոռում: Եվ քամին բերում էր անընդհատ անտառի այդ լիակուրծք խշշոցն ու մռունչը, ու թվում էր թե` հենց մեր դռան առջև է աղմկահույզ, հողմածեծ անտառը:

15.   Տեքսից դու՛րս գրիր այն նախադասությունը, որը քեզ  հուզեց: 

Նայում էր նա այնպե՜ս անթարթ և այնպե՜ս ինքնամոռաց, որ երբ պատահում էր բարձրանում էի պատշգամբը։ 

Թեսթ 1
Ջանի Ռոդարի
Տարօրինակ Հարցեր

Կար-չկար մի տղա, որն ամբո□ջ օրը սրան-նրան ձանձրացնում էր իր հարցերով: Հարցեր տալն, իհարկե, վատ բան չէ, ընդհակառակը, հարցասիրությունը գովելի է, բայց վատն այն է, որ այդ տղայի հարցերին ոչ ոք չէր կարողանում պատասխանել:

Ասենք՝ գալիս էր ու հարցնում.

-Ինչո՞ւ դարակները սեղան ունեն:

Մարդիկ զարմանքից աչքերը չռում էին կամ էլ հենց այնպես պատասխանում.

-Դարակները նրա համար են, որ նրանց մեջ որևէ բան դնեն, օրինակ՝ սպասք, դանակ, պատառաքաղ և այլն:

-Ես գիտեմ՝ ինչի համար են դարակները, բայց ինչո՞ւ դարակները սեղան ունեն:

Մարդիկ թոթովում էին ուսերը ու հեռանում:

Մի ուրիշ ան□ամ նա հարցնում էր.

-Ինչո՞ւ պոչը ձուկ ունի:

Կամ թե՝  ինչո՞ւ բեղերը կատու ունեն:

Տղան մեծանում էր, բայց շարունակում էր մնալ ինչուիկ և այն էլ ոչ թե սովորական, այլ՝ հակառակ ինչուիկ:

Մեծանալուց հետո էլ նա դիմում էր բոլորին զանազան հարցերով: Պարզ է, որ ոչ ոք չէր կարողանում պատախանել նրա հարցերին: Բոլորովին հուսահատվելով՝ հակառակ ինչուիկը տեղափոխվեց մի սարի գագաթ, իր համար խրճիթ շինեց և այնտեղ հնարում էր նոր-նոր հարցեր: Հնարում էր, գրում  տետրի մեջ, իսկ հետո մեծ տանջանքով աշխատում գտնել դրանց պատասխանները: Սակայն ամբողջ կյանքում նա այդպես էլ եր□եք չգտավ իր հարցերի պատասխանները: Եվ ինչպե՞ս գտներ, եթե նրա տետրում գրված էր.«Ինչո՞ւ ստվերը բարդի ունի: Ինչո՞ւ ամպերը նամակ չեն գրում: Ինչո՞ւ նամականիշները գարեջուր չեն խմում»:

Աստիճանաբար նրա մորուքն աճեց, երկա~ր մորուք դար□ավ. նա չէր էլ մտածում սափրել: Դրա փոխարեն նա նոր հարց հորինեց՝ «Ինչո՞ւ մորուքը դեմք ունի»:

Երբ նա մեռավ, մի գիտնական ուսումնասիրեց նրա կյանքը և զարմանալի հայտնագործություն արեց: Պարզեց, որ ինչուիկը սովոր էր գուլպաները շրջերես հագնել և այդպես էլ հագնում էր իր ամբողջ կյանքում: Հենց այդ պատճառով էլ մինչև վերջ չսովորեց ճիշտ հարցեր տալ:

Հապա նայիր քո գուլպաներին. ճի՞շտ ես հագել:

1. Տեքստի չորս բառերում տառի փոխարեն վանդակ է դրված, դու՛րս գրիր այդ բառերը՝ լրացնելով բաց թողած տառերը:
   ամբողջ

անգամ
երբեք

դարձավ

• Ի՞նչ է նշանակում տեքստում հանդիպող շրջերես բառը:
  ա/երեսառած

բ/կամակոր   

գ/հակառակ կողմով
դ/բոլորին հակառակ

• Գրի՛ր տեքստում ընդգծված բառերի հականիշները:
  վատ                                            լավ

սովորական                   անսովոր

պարզ                                      բարդ
երկար                                     կարճ

• Տեքստի տրված բառերից  որո՞ւմ վերջածանց չկա.

ա/սովորական
բ/ինչուիկ
գ/բոլորովին
դ/գարեջուր

• Տեքստի տրված բառերից ո՞րն է դրված եզակի թվով.

ա/աչքերը            

բ/ հարցերին                 

գ/ դարակները                   

դ/ խրճիթ                       

• Տեքսից դու՛րս գրիր երկուական գոյական և ածական:

տղա      վատ
դարակ       սովորական

• Վերականգնի՛ր տրված բայերի ուղիղ ձևերը:
  ա/ձանձրացնում է              ձանձրացնել
  բ/չէր կարողանում               չկարողանալ
  գ/դնեն                                     դնել
  դ/դարձավ                              դառնալ

• Գտի՛ր ընդգծված նախադասության ենթական ու ստորոգյալը:
  ենթակա       ստվերը, ամպերը, նամականիշները

ստորոգյալ     ունի, չեն գրում, չեն խմում

• Ո՞րն է կլոր տարի դարձվածքի իմաստը.

ա/մի քանի տարի
բ/ամբողջ կյանքում
գ/ամբողջ տարին
դ/ տարվա կեսը

1. Այն ի՞նչն է, այն ի՞նչը.
   Մի փոքրիկ պապիկ,
   հագին հազար շապիկ:
              կաղամբ

1. Մեկ նախադասությամբ նկարագրի՛ր հարցասեր տղային:
   Տղան սիրում է հարց տալ։ Նրա հարցերը հակառակ էին
   
   
2. Ինչո՞ւ  էր դժվար պատասխանել տղայի հարցերին.

ա/հարցերը շատ էին դժվար
բ/տղան հետաքրքիր ինչուիկ էր
գ/տղան հակառակ ինչուիկ էր
դ/տղան անընդհատ հարցեր էր տալիս

1. Բոլորովին հուսահատվելով ̀ ի՞նչ արեց ինչուիկը:
   գնաց սարի գագաթը, խրճիթ սարքեց և իր տետրում գրեց նոր հարցեր։
2. Հորինի՛ր նմանատիպ երեք հարց ու պատասխանի՛ր:
   Ինչ՞ու գագաթը սար ունի – գագաթը սար չունի
3. Ինչ՞ու տերևը ծառ ունի – ծառը տերև ունի
4. Ինչ՞ու աչքը կապիկ ունի – աչքը կապիկ չունի
5. Նայի՛ր շուրջդ. գտի՛ր թարս հարցեր :

Ինչ՞ու ամպը երկինք ունի

Ինչ՞ու քիթը կատու ունի

Ինչ՞ու տոկը երկաթ ունի

Ինչ՞ու պատուհանը տուն ունի

Ինչ՞ու ձայնը բերան ունի

Լոռու մարզ, մարզի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Հայաստանի հյուսիսում։ Մարզկենտրոնը և ամենախոշոր քաղաքը Վանաձորն է^[2][3]։ Լոռու մարզը բնակչության թվով առաջին մարզն է^[4]: Մարզն իր բոլոր հարևան մարզերի և Վրաստանի հետ կապվում է բարեկարգ ավտոխճուղիներով: Այստեղ X-XI դդ. գոյություն է ունեցել հայկական անկախ պետություն՝ Լոռու թագավորությունը: Մարզի մի մասը հանդիսացել է Զաքարյանների տոհմական կալվածքը:

Տարածքի մեծությամբ երրորդն է հանրապետությունում (զբաղեցնում է Հայաստանի տարածքի 12.7 %-ը), տարածքը զբաղեցնում է պատմական Հայաստանի Գուգարք նահանգի արևելյան կեսը^[5]: Սահմանամերձ բնակավայրերն են Արծնի, Ապավեն, Ձորամուտ, Պաղաղբյուր, Ջիլիզա:

Լոռու մարզն ընդգրկում է Դեբեդ գետի ավազանը ամբողջությամբ և ունի ոչ հարթ ռելիեֆ և տարածքի մոտ 80% զբաղեցնում են լեռնաշղթաները և խոշոր լեռները։ Նրա տարածքում են ձգվում Ջավախքի, Բազումի, Փամբակի, Գուգարաց, Վիրահայոց, Հալաբի լեռնաշղթաները: Առանձնանում են Փամբակի, Լոռվա գոգավորությունները և Լոռվա ձորը: Մարզի տարածքով է հոսում Դեբեդ գետը (154 կմ երկարությամբ, 2-րդը հանրապետությունում)՝ իր Ձորագետ, Մարցագետ և Փամբակ վտակներով: Ագրոկլիմայական տեսակետից ընկած է ինտենսիվ ոռոգման գոտում: Հարուստ է հանքային աղբյուրներով: Բնակավայրերը գտնվում են ծովի մակերևույթից 520-ից 1800 մետր բարձրության վրա։

Թվի մաս գտնելը

Թվի մաս գտնելը: 

Օրինակ՝ 24-ի   մասը գտնելու համար․

Դասարանական առաջադրանքներ

1․ Գտի՛ր թվի նշված մասը

35-ի  մասը  5

426-ի  մասը 71

162-ի  մասը 15

2000-ի  մասը 20

2․ Հաշվի՛ր

360լ-ի   մասը   36լ

510-ու   մասը 30

480կմ-ի   մասը 30կմ

3․ Ավտոմեքենան պետք է անցներ 240կմ ճանապարհ։ Ճանապարհի  մասն անցնելուց հետո քանի՞ կիլոմետր կմնա նրան դեռ անցնելու։ 240:3=80

80×1=80

160կմ

4․ Արտահայտի՛ր նշված միավորներով։

 մ = 20սմ

 մ = 5սմ

 կմ = 40 մ

 կգ = 200գ

5․ Արտահայտի՛ր նշված միավորներով։

2405մլ=2լ405մլ

7006մլ=7լ6մլ

7041=7լ41մլ

6․ Աննան 24 տետրի համար վճարեց 560դրամ ավելի, քան Անին՝ նույնպիսի 16 տետրի համար։ Արան որքա՞ն պետք է վճարեր 12 տետրի համար։ 27×12=324

7․ Ջրավազանում կար 9600լ ջուր։ Այգին ջրելու համար պապիկն օգտագործեց այդ ջրի քառորդ մասը։ Որքա՞ն ջուր մնաց ջրավազանում։ 9600:4=2400լ

8․ Ավտոբուսը 4ժ-ում անցավ 240կմ ճանապարհ։ Ավտոմեքենան այդ նույն ճանապարհը քանի՞ ժամում կանցնի, թե գնա ավտոբուսից 20կմ/ժ –ով արագ։ 240:4=60 կմ/ժ

60+20=80կմ/ժ

240:80=3ժ

Տնային առաջադրանքներ

1․ Գտի՛ր թվի նշված մասը

30-ի    մասը: 15

     164-ի   մասը: 41

      3000-ի    մասը: 30

2․ Հաշվի՛ր

240կգ-ի   մասը 48կգ  

420դրամի   մասը 70դրամ

18ժ-ի   մասը 6ժ

3․ Աննան գնել էր 800գ կարագ, որի  մասն օգտագործեց թխվածքի համար։ Որքա՞ն կարագ նա օգտագործեց թխվածքի համար։ 640

4․ Արտահայտի՛ր նշված միավորներով։

 տ = 125կգ

 ց = 25կգ

 ր = 12վ

 ժ = 3 ր

 օր = 2 ժ

5․ Արտահայտի՛ր նշված միավորներով։

3160դմ=300մ160դմ

5050սմ=50մ50սմ

6007սմ=60մ7սմ

6․ 20լ բենզինն արժե 9600դրամ։ Որքա՞ն պետք է վճարել ավտոմեքենայի բաքը 35լ բենզին լցնելու համար։         16800

7․ Աննայի մտապահած թվի և 145-ի գումարը 6 անգամ մեծ է 62-ից։ ո՞ր թիվն է մտապահել Աննան։ 372

Մի օր սկսվեց գարունը և կոռոնավիռուսը։ Մարդկանց չէին թողնում դուրս գնալ։ Մեքենաների ծուխ չկար, մարդիկ չէին աղտոտում, ծառերը չէին կտրում։ Երկու տարի անց, երբ մարդիկ արդեն դիմակներով դուրս էին գալիս ՝ սկսեցին նորից կտրել ծառերը, վարել ավտոմեքենաներ, որոնց ծխագազերը աղտոտում էին քաղաքները։ Բնությունը ջղայնացավ և անձրևներն ու փոթորիկները շատացան։ Մի օր էլ, ինչ որ հրաշքով բոլոր պլաստիկները և վառելանյութները վերացան։ Կենդանիները սկսեցին բազմանալ, բնությունը սկսեց վերականգնվել, գրավել քաղաքներ և գյուղեր։

Դասարանական առաջադրանքներ

1․ Ինքնաթիռը քանի՞ կիլոմետր կթռչի 3 ժամում, եթե նրա թռիչքի արագությունը 800կմ/ժ է։ 

2․ Հաշվի՛ր ավտոմեքենայի և գնացքի անցած ճանապարը 4 ժամում՝ իմանալով, որ ավտոմեքենան ընթացել է 70կմ/ժ արագությամբ, իսկ գնացքը՝ 15կմ/ժ-ով ավելի արագ։ 

3․ Հեծյալը 130մ/ր արագությամբ A վայրից շարժվեց դեպի  5կմ300մ հեռավորության վրա գտնվող B վայրը։ Որքա՞ն ճանապարհ նա դեռ կունենա անցնելու շարժվելուց 30ր հետո։ 

4․ A և B վայրերից իրար ընդառաջ միաժամանակ դուրս եկան երկու ավտոմեքենա։ Առաջին ավտոմեքենան շարժվում էր 85կմ/ժ արագությամբ, իսկ երկրորդը՝ 90կմ/ժ արագությամբ։ Շարժվելուց 2ժ հետո նրանք հանդիպեցին։ Հաշվի՛ր A և B վայրերի միջև եղած հեռավորությունը։ 

5. A վայրից հակադիր ուղղություններով միաժամանակ շարժվեցին երկու մեքենա։ Որքա՞ն կլինի նրանց միջև հեռավորությունը շարժվելուց 2ժ հետո, եթե մեքենաներից մեկի արագությունը 60կմ/ժ է, իսկ մյուսինը՝ 70կմ/ժ

6․ Կովը մեկ օրում ուտում է 20կգ խոտ։ որքա՞ն խոտ է անհրաժեշտ՝ 5 կովի մեկ շաբաթ կերակրելու համար։

7․ Հաշվի՛ր, թե որքան ջուր է հոսում ծորակից 4 ժամում՝ գիտենալով, որ 1 ժամում հոսում է 240լ։ 

Տնային առաջադրանքներ

1․Որքա՞ն ճանապարհ կանցնի կրիան 10 րոպեում, եթե նրա շարժման արագությունը 12մ/ր է։ 12×10=120

2․ Որքա՞ն ճանապարհ անցած կլինի արբանյակը թռիչքից 15վ հետո, եթե նրա թռիչքի արագությունը 8կմ/վ է։ 15×8=144

3. Ավտոմեքենան 90կմ/ժ արագությամբ  A քաղաքից մեկնեց 360կմ հեռավորության վրա գտնվող B քաղաքը։ A քաղաքից դուրս գալուց 3ժ հետո որքա՞ն կլինի նրա հեռավորությունը B քաղաքից։ 3×90=270

360+270=630

4․ A և B վայրերից իրար ընդառաջ միաժամանակ դուրս եկան երկու ավտոմեքենա։ Առաջին ավտոմեքենան շարժվում էր 75կմ/ժ արագությամբ, իսկ երկրորդը՝ 80կմ/ժ արագությամբ։ Շարժվելուց 3ժ հետո նրանք հանդիպեցին։ Հաշվի՛ր A և B վայրերի միջև եղած հեռավորությունը։ 465

5. A վայրից հակադիր ուղղություններով միաժամանակ շարժվեցին երկու մեքենա։ Որքա՞ն կլինի նրանց միջև հեռավորությունը շարժվելուց 3ժ հետո, եթե մեքենաներից մեկի արագությունը 50կմ/ժ է, իսկ մյուսինը՝ 65կմ/ժ։  115×3=345

6․ Կովը մեկ օրում ուտում է 20կգ խոտ։ որքա՞ն խոտ է անհրաժեշտ՝ 1 կովի մեկ շաբաթ կերակրելու համար։ 20×7=140

7․ Ծորակից 1ժամում հոսում է 240լ ջուր։ Քանի՞ ժամում կլցվի 2880լ տարողությամբ ջրավազանն այդ ծորակով։  2880:240=12

Ես մի օր դասարանի հետ գնացի գրադարան գիրք վերցնեմ և գրադարանում իմ սիրած գիրքն էր շների մասին։

Ես շների մասին գիրքն կարդում էի։ Մի օր իմ հայրիկն ու մայրիկն գնացին տեղ իսկ դուռը բաց թողեցին ես այդ ժամանակ գիրք էի կարդում։ Բայց ինչ որ մարդ սև դիմակով թաքուն մտավ մեր տուն և գողացավ հայրիկիս հրացանը և համակարգիչները։ Երբ իմ հայրիկը և մայրիկը եկան տուն իրար հետ կռվացին և ես ուզում էի բացատրեյ բայց մայրիկն ու հայրիկն չեին հավատում և ես ցույց տվեցի որ  դուռը բաց է և հավատացին ու ավելի շատ կռվեցին։ Հայրկիը մայրիկին ասում է ինչու էս դուռը բաց թողել, իսկ մայրիկը հայրիկին ասում էր ինչու չզգուշացրեցիր որ դուռը փակելես թե չե։

Тема: «Слова-предметы, отвечающие на вопросы КОМУ? ЧЕМУ?»

Обычно употребляется со словами нравиться, отдать, подарить, холодно, скучно, хорошо, плохо, можно, нужно и т.д.

Задание 1. Раскройте скобки.

Образец: Я говорил (Мария), что она не права. – Я говорил Марии, что она не права.

1. Говори тише: ты мешаешь (брат) делать уроки. Говори тише: ты мешаешь делать уроки брат.
2. Я всегда отвечаю (дедушка) на его сообщения. Я всегда отвечаю дедушке на его сообщения.
3. Мама часто читает (дочка) по вечерам. Мама часто читает дочке по вечерам.
4. Благодаря (помощь) друзей мальчик не отстал от класса во время болезни. Благодаря помощьи друзей мальчик не отстал от класса во время болезни.
5. Учитель ответил (ученик) на его вопросы. Учитель ответил ученику на его вопросы.
6. Я показала (контролёр) свой билет. Я показала контролёру свой билет.
7. Он продал машину своему (сосед). Он продал машину своему соседу.
8. (Девочка) стало холодно, и она закрыла окно. Девочке стало холодно, и она закрыла окно.
9. (Пассажир) нужно купить билет. Пассажира нужно купить билет.
10. (Пациент) нельзя выходить на улицу – ему запретил врач. Пациента нельзя выходить на улицу – ему запретил врач.
11. (Пешеход) можно переходить дорогу только на зелёный свет. Пешехода можно переходить дорогу только на зелёный свет.
12. (Гость) надо успеть на поезд, поэтому ему пора уходить. Гостью надо успеть на поезд, поэтому ему пора уходить.
13. (Мальчик) скучно. Мальчику скучно.
14. Благодаря (лекарство), которое мне выписал врач, я быстро поправился. Благодаря лекарство, которое мне выписал врач, я быстро поправился.
15. (Анна) нравится ходить на дискотеки. Анне нравится ходить на дискотеки.
16. (Ребёнок) стало грустно, потому что ему не дали конфет. Ребёноку стало грустно, потому что ему не дали конфет.
17. (Малыш) трудно ходить без помощи взрослых. Малышу трудно ходить без помощи взрослых.
18. (Человек) нужно понимание и сочувствие. Человеку нужно понимание и сочувствие.
19. Они пошли по другой (улица) и потерялись. Они пошли по другой улице и потерялись.
20. (Турист) было жарко в номере. Туристу было жарко в номере.
21. (Собака) очень хотелось есть. Собаке очень хотелось есть.
22. (Учитель) понравился ответ ученика. Учителья понравился ответ ученика.
23. (Таня) стало плохо. Тани стало плохо.
24. Мы подарили (бабушка) конфеты и цветы. Мы подарили бабушке конфеты и цветы.
25. (Алёна) было весело в компании близких друзей. (Алёну было весело в компании близких друзей.
26. Благодаря (талант) хирурга операция прошла успешно. Благодаря таланта хирурга операция прошла успешно.
27. Слезами (горе) не поможешь. Слезами горю не поможешь.
28. (Дело) – время, а (потеха) – час. Дела – время, а потеха – час.
29. Завтра я еду к (друг) в гости. Завтра я еду к другу в гости.
30. Ходить по (дорога) ночью небезопасно. Ходить по (дороге ночью небезопасно.

Задание 2. Раскройте скобки.

1. (Дети) стало холодно на улице, и они зашли в дом. Детям стало холодно на улице, и они зашли в дом.
2. (Братья) нужно рано вставать. Братьям нужно рано вставать.
3. (Школьники) надо читать новый текст. Школьникам надо читать новый текст.
4. Мы едем в гости к (родственникам). Мы едем в гости к родственникам.
5. Мне нужно позвонить (родители). Мне нужно позвонить родителям.
6. (Зрители) понравился новый спектакль. Зрителям понравился новый спектакль.
7. Александр привёз подарки своим (друзья). Александр привёз подарки своим друзьям.
8. Учитель объяснил (ученики) новое правило. Учитель объяснил ученикам новое правило.
9. Бабушка читает (внуки) сказку. Бабушка читает внуку сказку.
10. Режиссёр объяснил (актёры), как они должны играть сцену. Режиссёр объяснил актёрам, как они должны играть сцену.
11. Марта подарила (сёстры) духи на Восьмое марта. Марта подарила сёстру духи на Восьмое марта.
12. Москва (слёзы) не верит. Москва слёзам не верит.
13. Дурная голова (ноги) покоя не даёт. Дурная голова ногам покоя не даёт.
14. Мы показали фотографии нашим (знакомые). Мы показали фотографии нашим знакомым
15. Директор написал письмо (партнёры) из Москвы. Директор написал письмо партнёрам из Москвы.

1․ Ինքնաթիռը քանի՞ կիլոմետր կթռչի 3 ժամում, եթե նրա թռիչքի արագությունը 800կմ/ժ
է։ 800×3=2400 կիլոմետր
2․ Հաշվի՛ր ավտոմեքենայի և գնացքի անցած ճանապարը 4 ժամում՝ իմանալով, որ
ավտոմեքենան ընթացել է 70կմ/ժ արագությամբ, իսկ գնացքը՝ 15կմ/ժ-ով ավելի արագ։ 95×4=380
3․ Հեծյալը 130մ/ր արագությամբ A վայրից շարժվեց դեպի 5կմ300մ հեռավորության վրա
գտնվող B վայրը։ Որքա՞ն ճանապարհ նա դեռ կունենա անցնելու շարժվելուց 30ր հետո։3 կմ 900 մ

Դասարանական առաջադրանքներ
1․ Ո՞ր շարքի բոլոր թվերն են պատիկ 2-ին։
124, 390, 2056, 278, 52, 260, 7 – 124, 390, 2056, 278, 52, 260
124, 6482, 3, 148, 472 – 124, 6482, 148, 124
226, 648, 9624, 7830, 7892 – 226, 648, 9624, 7830, 7892
2․ Տրված թվերը ներկայացրո՛ւ կարգային գումարելիների գումարի տեսքով և
պատասխանի՛ր հարցերին։

65, 420, 1021

1021=10×100+21×1

65=5×10+5×1

420=40×10+10×2

Քանի՞ միավոր կա յուրաքանչյուր թվի միավորների կարգում։ 6
Այդ թվերից ո՞րն է առանց մնացորդի բաժանվում 2-ի։ 420
Այդ թվերից որո՞նք են կենտ, և որո՞նք՝ զույգ։ Կենտ = 65, 1021, 65

զույգ = 420

3. Ընտրի՛ր այն արտահայտությունները, որոնց արժեքը պատիկ է 2-ին։
   120+1124=1244 (բաժանվում է)
   1366-114=1251 (չի բաժանվում)
   2251+215+212= 2678 (բաժանվում է)
   4527-106-101=4300 (բաժանվում է)
   1575-24-24=1527 (չի բաժանվում)
   2×277-211=343 (չի բաժանվում)
   4․ Հետևելով օրինակին՝ կատարի՛ր բաժանում և ստուգի՛ր սրդյունքը։

Օրինակ՝
248։5=49(3մն)
Ստ․ 49×5+3=248
375:2=187+188 (1 մն)
375:5=75
375:10=37 (5 մն)
370:10=37
5․ Շախմատի խմբակում կա 11 տղա և 5 աղջիկ: Ամեն ամիս խմբակին միանում է 1 տղա
և 3 աղջիկ: Քանի՞ ամիս անց խմբակում տղաների և աղջիկների քանակը կհավասարվի: 3
Տնային առաջադրանքներ
1․ Ո՞ր շարքի բոլոր թվերն են պատիկ 2-ին։
3200, 324, 185, 4, 506
2902, 8, 442, 334, 2256 սա
4388, 9, 880, 292
2․ Տրված թվերը ներկայացրո՛ւ կարգային գումարելիների գումարի տեսքով և
պատասխանի՛ր հարցերին։
72, 503, 3250

72=70+2

503=500+3

3250=3000+200+50

Քանի՞ միավոր կա յուրաքանչյուր թվի միավորների կարգում։5
Այդ թվերից ո՞րն է առանց մնացորդի բաժանվում 2-ի։72, 3250
Այդ թվերից որո՞նք են կենտ, և որո՞նք՝ զույգ։ Կենտ = 503

Զույգ= 72, 3250

3. Ընտրի՛ր այն արտահայտությունները, որոնց արժեքը պատիկ է 2-ին։
   418+2109
   326+24
   2136-321
   1562-28
   2×251
   2×277+212
   4․ Հետևելով օրինակին՝ կատարի՛ր բաժանում և ստուգի՛ր սրդյունքը։

Օրինակ՝
248։5=49(3մն)
Ստ․ 49×5+3=248
2090:2=1040+1050 (10 մն)
2794:5=558 (4 մն)
2790:10=279
2797:10=279 (7 մն)
5․Հասմիկը, կարդալով օրական 12 էջ, ո՞րերորդ օրը կվերջացնի 124 էջանոց գրքի
ընթերցումը։ 11-երորդ որը